Transformatie van de residentiële ouderenzorg

Binnen de hedendaagse transformatie van de ouderenzorg, gekenmerkt door vermaatschappelijking van de zorg en toenemende zorgzwaarte, staat de organisatie van residentiële zorgomgevingen onder druk. Hoewel woonzorgcentra evolueren richting meer huiselijkheid en persoonsgerichte zorg, blijven ruimtelijke en organisatorische structuren vaak gestoeld op efficiëntie en logistiek denken.

Deze masterproef betreft een sociaal-ruimtelijk onderzoek naar de wisselwerking tussen ruimte, organisatie en gebruik binnen woonzorgcentrum Lemberge, afdeling Kastanjebos (Zorgband Leie en Schelde). Het onderzoek is gekoppeld aan het ontwerptraject voor de nieuwbouw van de afdeling, in samenwerking met NU architectuuratelier, en maakt deel uit van een lopend co-creatief proces.

Vertrekkend vanuit een kwalitatieve onderzoeksbenadering wordt geanalyseerd hoe zorgpraktijken vorm krijgen binnen de gebouwde omgeving. Het onderzoek combineert observaties, focusgroepen en co-creatieworkshops om inzicht te krijgen in het huidige functioneren en de impact van het nieuwe ontwerp. Daarbij wordt nagegaan hoe ontwerpkeuzes worden ervaren, waar ze aansluiten bij de praktijk en waar spanningen ontstaan.

De resultaten tonen aan dat de zorgomgeving ontstaat in de interactie tussen fysieke infrastructuur, organisatie en dagelijks gebruik. Binnen deze wisselwerking treden spanningen op waarbij ruimtelijke configuraties en logistieke processen het dagelijks leven van bewoners en medewerkers sterk sturen. Praktijken zoals eten, ontmoeten en zorgverlening sluiten niet altijd aan bij individuele noden. Tegelijk ontwikkelen gebruikers informele strategieën om met deze beperkingen om te gaan, zoals het toe-eigenen van ruimtes of het aanpassen van routines.

De analyse toont dat ruimtelijke ingrepen deze spanningen kunnen verzachten, maar enkel wanneer ze afgestemd zijn op organisatie en gebruik. Binnen het co-creatieve traject fungeert het onderzoek als reflectief instrument dat inzichten aanreikt en het ontwerpproces voedt.

De masterproef onderstreept zo de nood aan een geïntegreerde benadering waarin ruimte, organisatie en gebruik op elkaar worden afgestemd, en toont hoe sociaal-ruimtelijk onderzoek kan bijdragen aan het ontwikkelen van zorgomgevingen die flexibiliteit, huiselijkheid en waardige zorg ondersteunen.